Werken met beelden bij coaching on the job

door Heleen Florusse

SVIB kan een krachtig middel zijn in coaching on the job-trajecten. De beelden laten zien wat er plaatsgevonden heeft in de onderwijspraktijk en geven veel stof voor reflectie. Met een goed voorgesprek, uitvoering en zorgvuldige nabespreking is het leerrendement van SVIB groot.

Of, zoals een leerkracht zei:
“Ik heb heel veel geleerd van het bekijken en nabespreken van de beelden, verrassend hoeveel er te zien is wat je tijdens het werk nog wel eens over het hoofd ziet. Dit zou ik wel veel vaker willen”.

SVIB werkt het best wanneer het ingepast wordt in coachtrajecten waar vragen op het gebied van interactie centraal staan. Een bijkomend voordeel kan zijn dat er, door bij verschillende docenten binnen een team met SVIB te werken, de docenten de noodzaak gaan voelen ook eens van en met elkaar beelden te bekijken. De beelden kunnen een betekenisvolle rol spelen in collegiale consultatie en/of intervisie-bijeenkomsten. Van belang is dan wel dat de bespreking ontwikkelings- en procesgericht is en dat er in de nabespreking meerdere perspectieven onderzocht worden. De beelden zijn geen eind- maar startpunt van de bespreking. In de nabespreking gaat het er om dat de coach/begeleider de docent uitnodigt tot reflectie en het onderzoeken van meerdere perspectieven.

Impressie van mijn ervaringen met SVIB
Het afgelopen jaar heb ik op verschillende manieren gewerkt met SVIB in het kader van coaching on the job. In het kader van VM2-projecten heb ik drie VMBO-docenten begeleid die ondersteuning nodig hadden op het gebied van de vormgeving van interactie en de rol van vaktaal daarin. Ook heb ik HBO-docenten begeleid in het kader van hun didactische aantekening, soms ook met behulp van video/opnames. Wij, zowel de docenten als ik, waren hier zeer tevreden over.

Waar zijn wij dan zo tevreden over?
Je kunt laten zien wat goed gaat; opnames werken bekrachtigend
Je ziet en hoort ook wat de leerlingen/studenten wel en niet doen; beelden spreken voor zich
Je hoeft als begeleider bijna niets te zeggen: de beelden zijn sprekend voor de docent in kwestie, roept veel reactie op en de docent komt meteen “in de leerstand”
Het is ontzettend leuk om te zien wat de leerkracht doet en hoe de leerlingen reageren; een docent ziet lang niet alles en zeker beginnende docenten niet. Beelden laten de praktijk spreken.
De docent kan het beeldmateriaal dan ook goed gebruiken in zijn/haar portfolio.
Werken met beelden geeft een mooie manier om oordeelsvrij te werken: het gaat om de waarneming en het kader van waaruit je naar (je eigen) beelden kijkt en niet of dit de enige manier is.
Door te werken met beelden kun je ontwikkeling laten zien: je kunt op verschillende momenten in dezelfde klas/groep opnames maken en zodoende de ontwikkeling van de docent in kaart brengen, ook dit kan versterkend voor de docent werken.

Wat zijn we verder tegengekomen, waar moeten we op letten?
Het vraagt wel wat organisatie: een goed moment kiezen, de leerlingen informeren en altijd (!) toestemming vragen.
Het kost tijd: opnames maken, deze selecteren en nabespreken: al met al kost dat wel wat tijd en dat is niet altijd makkelijk in te plannen.
Het vraagt goede apparatuur: vooral de geluidskwaliteit van veel apparatuur dat op de scholen aanwezig is, valt vaak wat tegen.
Het kan tot “platte analyses” leiden: alleen beelden laten zien kan tot platte analyses leiden en soms zelfs tot oordelen in de zin van goed of fout gedrag.  Om te leren van beelden zijn reflectieve vragen altijd nodig. Het is dus niet iets watje “zomaar”doet Beelden bekijken, analyseren en bespreken.

Voorwaarden die voor mij belangrijk zijn gebleken:
Goede apparatuur, richtmicrofoon
Rust en ruimte om na te bespreken is van belang,  zeker als iemand niet gewend is zichzelf terug te zien.

Op basis van onze ervaringen met werken met beelden in coaching on the job tot nu toe, pleit ik ervoor om dit middel vaker en actiever in te zetten. Deskundigheidsbevordering binnen scholen, bijvoorbeeld onder interne coaches, op het gebied van methodische en technische aanpak is dan wel van belang.
De docenten waarmee ik tot nu toe zo heb gewerkt, zijn in ieder geval zeer enthousiast.